Muzyka spoza repertuaru ZAiKS i innych OZZ to legalna droga – pod warunkiem, że naprawdę jest spoza repertuaru i umiesz to wykazać. Podpowiadamy, co sprawdzić u dostawcy, jakie dokumenty trzymać w lokalu i jak odpowiedzieć na pismo z OZZ.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie jest poradą prawną. Jeśli otrzymałeś wezwanie do zapłaty, skonsultuj się z prawnikiem, zanim cokolwiek podpiszesz.
Czy „muzyka bez ZAiKS” to legalne rozwiązanie?
Tak – o ile hasło oznacza to, co powinno. Publiczne odtwarzanie muzyki w lokalu nie należy w Polsce do pól, na których prawo wymaga pośrednictwa organizacji zbiorowego zarządzania. Twórca, wykonawca czy producent, który nie powierzył swoich praw ZAiKS-owi, STOART-owi, SAWP-owi ani ZPAV, może sam udzielić licencji na odtwarzanie swojej muzyki w lokalach. Jeśli cała muzyka w Twoim lokalu pochodzi z takiego źródła i masz na nią licencję, opłaty dla OZZ za tę muzykę nie są należne.
Problem w tym, że hasło „bez ZAiKS” bywa używane bardzo luźno. Zanim zapłacisz, sprawdź kilka rzeczy.
Dlaczego dokumenty są tak ważne: domniemanie na korzyść OZZ
Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi domniemywa się, że organizacja jest uprawniona do zarządzania prawami w zakresie swojego zezwolenia. Gdy kontroler usłyszy w Twoim lokalu muzykę, organizacja nie musi udowadniać, że reprezentuje akurat tego autora. To Ty – jeśli twierdzisz, że muzyka jest spoza repertuaru – musisz umieć to wykazać. Sądy podkreślają, że to domniemanie można obalić dowodem przeciwnym; w praktyce tym dowodem są dokumenty i spójne źródło muzyki. Więcej o samych organizacjach pisaliśmy w tekście ZAiKS, STOART, ZPAV i SAWP – kto pobiera opłaty za muzykę w lokalu.
„Royalty free”, „bez praw autorskich”, Creative Commons – co znaczą te etykiety
- „Royalty free” zwykle oznacza tylko tyle, że nie płacisz bibliotece za każde użycie. Nie oznacza automatycznie, że licencja obejmuje publiczne odtwarzanie w lokalu – wiele bibliotek sprzedaje muzykę do filmów i reklam, a nie do grania w kawiarni.
- „Bez praw autorskich” to określenie mylące. Prawie każda współczesna muzyka jest chroniona; pytanie brzmi nie „czy są prawa”, tylko „kto je ma i na co pozwolił”.
- Creative Commons z oznaczeniem NC („użycie niekomercyjne”) nie obejmuje grania w lokalu usługowym. Nawet licencja bez NC dotyczy praw konkretnej osoby – warto sprawdzić, czy ta osoba nie jest jednocześnie członkiem OZZ.
- Playlisty „do lokalu” na YouTube czy Spotify – sam tytuł niczego nie zmienia. Regulaminy tych serwisów przewidują użytek osobisty, a Spotify wprost zabrania odtwarzania w lokalach prowadzących działalność (pomoc Spotify).
Pięć pytań do dostawcy muzyki spoza OZZ
- Kto jest uprawniony? Dostawca powinien jasno wskazać, że ma prawa do kompozycji i tekstów oraz do nagrań – albo że sam jest ich twórcą i producentem.
- Czy autorzy i wykonawcy nie są członkami OZZ? Jeśli kompozytor należy do ZAiKS-u, a wytwórnia do ZPAV, samo „royalty free” w ofercie nie wystarczy.
- Czy licencja obejmuje publiczne odtwarzanie w lokalu – w Twoim konkretnym lokalu i w godzinach jego działalności?
- Czy dostaniesz dokument na piśmie – certyfikat lub umowę z nazwą firmy, adresem lokalu i okresem ważności?
- Czy regulamin samej aplikacji dopuszcza użycie w firmie? Licencja na muzykę nic nie da, jeśli odtwarzasz ją przez serwis przeznaczony do słuchania prywatnego.
Jakie dokumenty trzymać w lokalu
Najlepiej w jednej teczce – papierowej albo w telefonie kierownika zmiany – tak żeby dało się ją pokazać od ręki:
- certyfikat licencyjny lub umowę z dostawcą, z nazwą firmy, adresem lokalu i okresem ważności;
- regulamin lub warunki licencji obowiązujące w dniu kontroli;
- potwierdzenia płatności za subskrypcję (faktury, potwierdzenia przelewów);
- informację o źródle odtwarzania – na jakim urządzeniu i w jakiej aplikacji gra muzyka;
- jeśli dostawca to umożliwia – historię odtworzeń z danego dnia.
Dokumenty nic nie pomogą, jeśli w tym samym czasie w lokalu gra radio z zaplecza, telewizor z kanałem muzycznym albo playlista z telefonu baristy. Kontroler odnotuje to, co usłyszy. Ustal jedną zasadę dla całego zespołu: na głośnikach lokalu gra tylko licencjonowane źródło.
Co zrobić, gdy przyjdzie pismo z ZAiKS-u lub STOART-u
- Nie ignoruj go – ale też nie podpisuj od razu ugody ani umowy „na wszelki wypadek”.
- Odpowiedz na piśmie, że w lokalu odtwarzana jest wyłącznie muzyka spoza repertuaru OZZ, i dołącz kopię certyfikatu oraz dane dostawcy.
- Poproś o wskazanie, jakie utwory i kiedy zostały odnotowane – to pozwala sprawdzić, czy chodzi o Twoje źródło, czy na przykład o radio w kuchni.
- Zadbaj o spójność dat: jeśli zmieniłeś źródło muzyki po kontroli, przygotuj dowody z tamtego okresu (faktury, datę aktywacji).
- Przy wezwaniu do zapłaty z terminem albo pozwie skonsultuj się z prawnikiem.
Uczciwie: kiedy muzyka spoza OZZ nie jest dobrym wyborem
Jeśli goście przychodzą do Ciebie po znane przeboje – bar karaoke, klub z hitami, lokal z dancingami – katalog spoza OZZ ich nie zastąpi. Organizacje zbiorowego zarządzania, np. ZPAV, podkreślają też, że ograniczony repertuar szybko nudzi klientów i męczy personel. W przypadku małych bibliotek to prawda – dlatego przy wyborze dostawcy sprawdzaj wielkość katalogu, różnorodność gatunków i to, jak często dochodzą nowe utwory.
Jak to wygląda w WeavyAudio
WeavyAudio to katalog oryginalnych nagrań – ponad 800 godzin muzyki, w większości piosenek z wokalem – należących do WeavyAudio i licencjonowanych do publicznego odtwarzania w Twoim lokalu. Za muzykę WeavyAudio nie są należne tantiemy dla OZZ. Po aktywacji subskrypcji pobierasz certyfikat licencyjny w PDF, a platforma prowadzi rejestr odtworzeń każdego lokalu. Muzyka gra bez przerw z tabletu z Androidem, a sterujesz nią z telefonu. Przejrzyj katalog albo sprawdź cennik: 16 USD miesięcznie za lokal, 14 dni za darmo.
Najczęstsze pytania
Czy muzyka bez ZAiKS jest naprawdę bez opłat?
Bez opłat dla OZZ za tę konkretną muzykę – tak, jeśli jej uprawnieni nie powierzyli praw organizacjom i masz od nich licencję. Samą licencję u dostawcy zwykle opłacasz w abonamencie.
Czy mogę mieszać muzykę spoza OZZ z radiem?
Możesz, ale wtedy za radio potrzebujesz licencji OZZ i abonamentu RTV. Mieszanie źródeł utrudnia też wykazanie, co grało w czasie kontroli.
Czy certyfikat od dostawcy wystarczy przy kontroli?
To podstawowy dokument, ale nie immunitet. Liczy się to, co faktycznie grało w lokalu, i to, czy dostawca rzeczywiście ma prawa, które deklaruje. Wybieraj dostawców, którzy jasno wskazują, kto jest uprawniony.
Czy art. 105 prawa autorskiego nadal ma znaczenie?
Przepis uchylono w 2018 r.; to samo domniemanie wynika dziś z art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu. Można je obalić dowodem przeciwnym.