Muzyka w kawiarni, sklepie czy na siłowni to w Polsce zwykle dwie umowy: z ZAiKS-em i ze STOART-em. Wyjaśniamy, kto reprezentuje autorów, kto wykonawców i producentów, skąd organizacje wiedzą o Twoim lokalu i jakie przepisy za tym stoją.
Ten artykuł ma charakter ogólnoinformacyjny i nie jest poradą prawną. Opisuje stan prawny na wrzesień 2026 r. Jeśli dostałeś wezwanie do zapłaty albo Twoja sytuacja jest nietypowa, skonsultuj się z radcą prawnym lub adwokatem, który zajmuje się prawem autorskim.
Dlaczego za muzykę w lokalu w ogóle się płaci
Każda piosenka to w praktyce kilka warstw praw. Jest utwór – kompozycja i tekst – do którego prawa mają kompozytor i autor tekstu. Jest artystyczne wykonanie, czyli to, jak zaśpiewał wokalista i zagrali muzycy. I jest fonogram – konkretne nagranie, które wyprodukowała wytwórnia.
Gdy puszczasz muzykę klientom, prawo traktuje to jako publiczne odtworzenie. Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych wymienia publiczne wykonanie i odtworzenie jako odrębne pole eksploatacji utworu (art. 50 pkt 3). Artystom wykonawcom przysługuje prawo do stosownego wynagrodzenia, gdy ich wykonanie jest odtwarzane z egzemplarza wprowadzonego do obrotu (art. 86 ust. 3), a producentom fonogramów – analogiczne prawo przy odtwarzaniu nagrania (art. 94 ust. 5). Stąd biorą się dwie „rodziny” opłat: autorska oraz za prawa pokrewne.
Kto jest kim: cztery skróty, które warto znać
Właściciel lokalu nie negocjuje z każdym twórcą osobno. Robią to organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi i pokrewnymi (OZZ), które działają na podstawie zezwolenia ministra właściwego do spraw kultury.
- ZAiKS (Stowarzyszenie Autorów ZAiKS) reprezentuje autorów: kompozytorów i autorów tekstów. Od ZAiKS-u lokal kupuje licencję na publiczne odtwarzanie utworów z repertuaru stowarzyszenia.
- STOART (Związek Artystów Wykonawców STOART) reprezentuje artystów wykonawców.
- SAWP (Stowarzyszenie Artystów Wykonawców Utworów Muzycznych i Słowno-Muzycznych) również reprezentuje wykonawców.
- ZPAV (Związek Producentów Audio Video) reprezentuje producentów nagrań, czyli wytwórnie.
Dla lokalu ważna jest jeszcze jedna rzecz: od 3 stycznia 2019 r. minister kultury wyznaczył STOART jako tzw. wspólnego inkasenta wynagrodzeń za prawa pokrewne na polu publicznego odtwarzania. Zamiast osobnych umów ze STOART-em, SAWP-em i ZPAV zawierasz więc jedną umowę dotyczącą praw pokrewnych – obok umowy z ZAiKS-em na prawa autorskie (komunikat STOART). Według komunikatów STOART i ZPAV rozwiązanie to nie objęło usług zakwaterowania, dlatego hotele często nadal rozliczają się z organizacjami osobno.
Domniemanie reprezentacji: art. 105 już nie obowiązuje, ale zasada została
W wielu poradnikach wciąż pojawia się art. 105 prawa autorskiego. Ten przepis – razem z całym rozdziałem o organizacjach zbiorowego zarządzania – został uchylony, a zasady przeniesiono do ustawy z 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, która weszła w życie 19 lipca 2018 r.
Kluczowy jest jej art. 5 ust. 1: domniemywa się, że organizacja zbiorowego zarządzania jest uprawniona do zbiorowego zarządzania prawami w zakresie udzielonego jej zezwolenia oraz ma w tym zakresie legitymację procesową. W praktyce OZZ nie musi w sporze wykazywać, że reprezentuje autora konkretnej piosenki, która leciała w Twoim lokalu. Domniemanie można obalić, ale to zwykle lokal musi wykazać, że grana muzyka pochodzi spoza repertuaru danej organizacji. Dlatego tak ważna jest dokumentacja – omówimy ją w osobnym tekście o muzyce spoza repertuaru OZZ.
Dwie rzeczy są często mylone:
- Zarządzanie „z mocy ustawy” z art. 5 ust. 2 tej ustawy dotyczy tylko sytuacji, w których prawo autorskie wymaga zawarcia umowy lub zapłaty za pośrednictwem OZZ – np. reemitowania programów w sieciach kablowych. Publiczne odtwarzanie muzyki w lokalu do nich nie należy.
- Rozszerzone licencje zbiorowe z art. 5a, dodanego w 2024 r., dotyczą ściśle określonych pól, m.in. platform udostępniających treści online – również nie muzyki w tle w kawiarni.
Wniosek: twórca czy producent, który nie powierzył swoich praw żadnej OZZ, może co do zasady sam udzielić licencji na odtwarzanie swojej muzyki w lokalu. Na tym opierają się katalogi muzyki spoza repertuaru OZZ.
Skąd OZZ wiedzą o Twoim lokalu i czego mogą żądać
Organizacje prowadzą kontrole – ich przedstawiciel może po prostu wejść jako klient i odnotować, co gra. Potem zwykle przychodzi pismo z propozycją zawarcia umowy albo wezwanie do zapłaty. Ustawa o zbiorowym zarządzaniu daje OZZ prawo żądania informacji i dokumentów niezbędnych do ustalenia wysokości wynagrodzeń i opłat (art. 48), a umowa licencyjna określa, jakie dane lokal przekazuje organizacji (art. 49).
Jeśli muzyka była odtwarzana bez licencji, uprawniony może żądać m.in. zaniechania naruszeń i naprawienia szkody – na zasadach ogólnych albo przez zapłatę dwukrotności stosownego wynagrodzenia (art. 79 ust. 1 pkt 3 lit. b prawa autorskiego). Wariant „trzykrotności” przy zawinionym naruszeniu utracił moc po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 czerwca 2015 r. (SK 32/14).
Ile to kosztuje
Stawki nie są dowolne: organizacje stosują tabele wynagrodzeń zatwierdzane w postępowaniu przed Komisją Prawa Autorskiego. Wysokość opłat zależy m.in. od rodzaju działalności, powierzchni lokalu, wielkości miejscowości i sposobu korzystania z muzyki – czym innym jest muzyka w tle w butiku, a czym innym dyskoteka czy koncert. Aktualne tabele i kalkulatory publikują same organizacje: ZAiKS, SAWP i ZPAV. Nie podajemy tu kwot, bo zmieniają się razem z tabelami i zależą od wielu parametrów – przed decyzją policz je dla swojego lokalu.
Co z radiem, telewizorem i Spotify
Krótko: włączone radio też jest odtworzeniem, a wyjątek z art. 24 ust. 2 prawa autorskiego – odbiór programu w miejscu ogólnie dostępnym, jeśli nie łączy się z tym osiąganie korzyści majątkowych – ma wąskie zastosowanie. Regulaminy konsumenckich serwisów streamingowych zabraniają odtwarzania w lokalach. Szczegółowo omówimy to w jednym z kolejnych tekstów tej serii.
Trzy legalne drogi do muzyki w lokalu
- Umowy z OZZ. Zawierasz umowę z ZAiKS-em i umowę ze STOART-em jako wspólnym inkasentem praw pokrewnych, a muzykę bierzesz z legalnego źródła, które dopuszcza użytek w firmie. To jedyna droga, jeśli chcesz grać znane przeboje.
- Muzyka spoza repertuaru OZZ. Korzystasz z katalogu, którego twórcy i producenci nie powierzyli praw organizacjom i udzielają licencji bezpośrednio. Za tę muzykę opłaty dla OZZ nie są należne – ale musisz umieć to wykazać i pilnować, żeby w lokalu nie grało nic innego.
- Model mieszany. Na przykład muzyka w tle spoza OZZ na co dzień i licencja OZZ na wydarzenia z DJ-em albo koncerty.
Gdzie w tym jest WeavyAudio
WeavyAudio należy do drugiej grupy. Cały katalog to oryginalne nagrania należące do WeavyAudio i licencjonowane dla Twojego lokalu, więc za muzykę WeavyAudio nie są należne tantiemy dla OZZ. Każda aktywna subskrypcja daje certyfikat licencyjny w PDF, a platforma prowadzi rejestr odtworzeń. Jeśli w lokalu gra też radio, telewizor albo prywatne playlisty personelu, te źródła wymagają osobnych rozliczeń. Katalog możesz przejrzeć w bibliotece WeavyAudio, a ceny sprawdzić w cenniku: 16 USD miesięcznie za lokal, pierwsze 14 dni za darmo.
Najczęstsze pytania
Czy muszę płacić ZAiKS, jeśli mam mały lokal?
Wielkość lokalu wpływa na wysokość stawki, a nie na samą zasadę. Jeśli publicznie odtwarzasz muzykę z repertuaru OZZ, potrzebujesz licencji niezależnie od metrażu.
Czy wystarczy umowa z ZAiKS-em?
Nie. ZAiKS pobiera wynagrodzenie dla autorów. Za prawa wykonawców i producentów nagrań odpowiada osobna umowa – na polu publicznego odtwarzania zawierana ze STOART-em jako wspólnym inkasentem.
Czy ZAiKS może kontrolować mój lokal?
Organizacje zbiorowego zarządzania prowadzą kontrole i mogą żądać informacji niezbędnych do ustalenia wynagrodzenia (art. 48 ustawy o zbiorowym zarządzaniu). Kontroler niczego nie „zamyka”, ale jego notatka bywa podstawą wezwania do zapłaty.
Czy art. 105 prawa autorskiego nadal obowiązuje?
Nie – został uchylony w 2018 r. Domniemanie uprawnienia OZZ wynika dziś z art. 5 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi.